Додека погледите најчесто се вперени кон рекордните температури на воздухот, вистинската приказна за климатската криза се одвива далеку под површината. Во 2025 година, светските океани апсорбираа колосални количини топлина, повеќе од кога било досега, поставувајќи нов глобален рекорд и зајакнувајќи ги екстремните временски појави ширум планетата.
Научниците предупредуваат дека над 90% од вишокот топлина создадена од човечките емисии на јаглерод завршува во океаните. Токму затоа, нивната температура е најјасниот и најверодостојниот показател за континуираното забрзување на климатската криза — процес што ќе запре дури кога емисиите ќе се сведат на нула. Речиси секоја година од почетокот на овој милениум донесе нов рекорд во топлината на океаните.
Последиците се сè поочигледни. Потоплите мориња ги хранат ураганите и тајфуните, правејќи ги поинтензивни и поразорни за крајбрежните заедници. Врнежите стануваат пообилни, поплавите почести, а морските топлотни бранови, подолги и поразорни, со драматични ефекти врз морскиот живот. Дополнително, загревањето придонесува и за покачување на нивото на морето, преку термичка експанзија на водата, што директно загрозува милијарди луѓе низ светот.
Иако систематските мерења на температурата на океаните започнуваат во средината на 20 век, научните реконструкции покажуваат дека тие се најтопли најмалку во последните 1.000 години, а темпото на загревање е најбрзо во изминатите две илјади години.
За разлика од океаните, атмосферата складира значително помалку топлина и е посилно подложна на природни осцилации, како циклусот Ел Нињо–Ла Ниња. Се очекува просечната температура на површинскиот воздух во 2025 година да биде приближно на нивото од 2023 година — втора најтопла од почетокот на мерењата во 1850 година — додека 2024 ќе остане најтопла. Планетата во меѓувреме влезе во постудената фаза Ла Ниња, но тоа не го запре трендот на акумулација на топлина во океаните.
„Секоја година планетата се загрева, новиот рекорд веќе стана правило, а не исклучок“, вели професорот Џон Абрахам од Универзитетот „Сент Томас“ во Минесота, дел од тимот што ги анализираше најновите податоци. „Глобалното затоплување, во суштина, е затоплување на океаните. Ако сакате да знаете колку Земјата се загреала и колку брзо ќе продолжи да се загрева — погледнете ги океаните.“
Анализата, објавена во списанието Advances in Atmospheric Sciences, се базира на податоци собрани од широка мрежа инструменти низ светските мориња, обработени од три независни истражувачки тима. Фокусот бил на горните 2.000 метри од океаните, каде што се апсорбира најголемиот дел од вишокот топлина.
Размерите се тешко замисливи: топлината што ја складираат океаните е еквивалентна на повеќе од 200 пати вкупната електрична енергија што човештвото ја троши годишно. „Ова континуирано затоплување има длабоки и долготрајни последици врз целиот Земјин систем“, заклучуваат научниците.
Загревањето, сепак, не е рамномерно. Во 2025 година, најжешките зони биле тропските мориња, Јужниот Атлантик, Северниот Тихи Океан и особено Јужниот океан околу Антарктикот, каде што истражувачите се сериозно загрижени поради колапсот на зимскиот морски мраз во последните години. Во меѓувреме, Северниот Атлантик и Средоземното Море не само што се затоплуваат, туку стануваат и посолени, покисели и посиромашни со кислород.
„Сведоци сме на длабока промена во состојбата на океаните, што ги прави екосистемите и животот што тие го поддржуваат сè поранливи“, предупредуваат истражувачите.
Пораката е јасна: доколку глобалните температури продолжат да растат, содржината на топлина во океаните ќе продолжи да урива рекорди. „Најголемата неизвесност не е во науката, туку во нашите одлуки“, вели Абрахам. „Имаме избор — заеднички да ги намалиме емисиите и да помогнеме во зачувувањето на климата во која идните генерации ќе можат да напредуваат.“
